NUTUK

KEMAL ATATÜRK  

15-20 EKİM 1927

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında toplanan İkinci Büyük Kongresinde söylenmiştir

 İÇİNDEKİLER

Önsöz   IX — XVI
Samsun'a çıktığım gün genel durum ve görünüş 1
Bunlara karşı düşünülen kurtuluş çareleri 2
Millî kuruluşlar siyasi amaç ve hedefleri 2
Memleket içinde ve İstanbul'da milli varlığa düşman kuruluşlar 4
İngiliz Muhipleri Cemiyeti 5

Amerikan mandası isteyenler

5
Ordumuzun durumu 6
Müfettişlik görevimin geniş yetkileri 7
Genel durumun dar bir çerçeve içinden görünüşü 7
Düşünülen kurtuluş çareleri  8
Benim   kararım 9
Ya istiklâl ya ölüm 9
Uygulamaları safhalara ayırmak ve basamak basamak ilerleyerek he­defe varmak 10
Millî sır 11
Ordu ile temas 12
Yunan ordusunun Manisa ve Aydın çevresini işgali 15
Millî teşkilâtın kurulması ve milletin uyarılması 15
Mitingler, milli gösteriler 16
Millî gösterilerin yankıları 16
İstanbul'a geri çağrılışım 19
Sivas'ta genel bir milli kongre toplama kararı 21
Adını saklayan bir tanıdığın Amasya'ya gelmesi 22
Rauf ve Refet Beylerin kararsızlığı 23
İstanbul'da bazı kimselere gönderdiğim mektup 24
Ali Kemal Bey'in genelgesi 25
Ali Kemal Bey ve Padişah 25
Ali Galip Bey Sivas'ta 27
Sivas'a hareket 28
Erzurum'a hareket 30
Millî gaye ile ortaya atılma kararı 30
Erzurum Kongresi hazırlıkları 32
Resmî sıfat ve yetkilerimi bırakarak, milletin sevgi ve fedakârlığına Güvenerek vicdanî göreve devam etme kararı 33
Mersinli Cemal Paşa'nın İstanbul'a gitmesi 34
Komutayı elden bırakmama emri 34
Refet Bey'in 3'üncü Kolordu Komutanlığını bırakması 35
Hamit Bey'in İstanbul Hükûmeti'nce görevden alınması 38
Rıfat Bey'le haberleşmeler 39
Erzurumluların  yardımları 44
Erzurum Kongresi 45
Erzurum Kongresi'nin bildirisi ve kararları 45
Erzurum Kongresi'nde görülen kararsızlıklar 47
Karakol Cemiyeti 50
Avrupa'dan birşey başarmadan dönen Ferit Paşa'ya çektiğim şifre 52
Sivas Kongresi hazırlıkları 53
Sivas Valisi'nin endişeleri 53
Erzurum'dan ayrılma gereği 56
Sivas yolunda   58
Sivas Kongresi açılıyor 59
Sivas Kongresi'nin uğraştığı işler 61
Amerikan mandası için propagandalar 62
Manda meselesinin kongrede görüşülmesi 72
Erzurum Kongresi hiçbir şekilde manda kabulü hakkında karar ver­miş değildir 77
Sivas Kongresi'ni baltalama teşebbüsleri 80
Ali Galip olayı 81
Hainlerle işbirliği yapan Ferit Paşa Kabinesi'ne hücum 95
İstanbul'daki hükümetle ilişkiyi kesme kararı 98
Milletvekillerini a seçimi ile meşgul olunmaya başlanması 98
Memleketi başvurulacak bir yerden yoksun bırakmamak için 100
Yapılan itiraz ve eleştiriler 100
Kâzım Karabekir Paşa'nın tavsiyeleri 105
Padişah'ın bildirisi 108
Halit Bey'in Trabzon ve çevresinde millî teşkilât kurmak üzere görevlendirilmesi 110
Kastamonu Valisi'nin İstanbul Hükûmeti'nce değiştirilmesi ve bundan çıkan olay 112
Kastamonu da İstanbul'a karşı harekete geçiyor 113
Ali Fuat Paşa Batı Anadolu Kuva-yı Milliye Komutanı 116
Konya Valisi Cemal Bey   İstanbul'a  kaçıyor ve Konya halkı da  Istanbul'u tanımıyor 117
Refet Bey'in yerinde olmayan bazı teklifleri 117
General Harbord hey'eti ve General'e verdiğim cevap 118
Abdülkerim Paşa'nın aracılıkları 119
Ferit Paşa Kabinesi çekilmelidir 126
Trabzon'dan gelen teklif 129
İlk Bozkır olayı ve İzmit Mutasarrıfının karşı koyması 131
Ferit Paşa'nın istifası 133
Ali Rıza Paşa Kabinesi 134
Ali Rıza Paşa Kabinesi'nde sezilen kararsızlık 135
Ali Rıza Kabinesi milli teşkilât ve gayeleri soruyor 137
Yunus Nadi Bey'e arabuluculuk yaptırılıyor 143
Cemal Paşa, kabine adına millî iradeye aykırı hareketlerden kaçınılacağına söz veriyor 147
Kazım Karabekir Paşa'nın, benim hükümetin işlerine karışmam konusundaki düşüncesi 150
Kâzım Karabekir Paşa'nın kendisi de hükümet işlerine karışmak istiyor 153
Padişah köleliğiyle elde edilen iktidar makamı, iktidarsızlık örneğidir 154
Damat Şerif Pasa Millet'i zehirliyor 156
Tek kusurumuz 158
Ahmet îzzet Paşa'nın öğütleri 158
Ali Rıza Paşa Cumhuriyet kurulacağını keşfediyor 160
Salih Paşa Hey'et-i Temsiliye ile görüşmek için geliyor 161
Askeri Nigehban Cemiyeti 162
Askeri Nigehban Cemiyeti 162
Süngülerini milletin kalbine saplayan yabancıları misafir sayan bir Harbiye Nâzırı 163
Millî Teşkilât genişliyor ve güçleniyor 165
Meclis-i Meb'usan'ın toplanacağı yer 166
Amasya Mülakatı 166
Sivas'ta bana karşı yapılan bir teşebbüs: Şeyh Recep olayı 171
Adapazarı dolaylarında kışkırtmalar 176
İstanbul'da Kuva-yı Milliye'ye karşı kışkırtmalar 178
Ali Rıza Paşa Kabinesi'ni iktidarda tutma kararı 182
Barış Anlaşması'na kadar İstanbul'a ayak basmamamız ve milletvekili olmamamız tavsiyesi 183
Komutanların    görüşlerini almak 186
Dört aykırı görüş ve aldığımız karar 187
Milletvekillerine verilen direktif 189
Ekim 1919'da önemli iç olaylar 191
Ali Rıza Paşa Kabinesi görüşünde direniyor 192
Dahiliye Nazırının memleket içine gönderdiği öğütçüler 194
Refet Paşa Salihli ve Aydın Cepheleri'ne komutan olarak gönderiliyor 195
Refet Paşa Demirci Efe'nin emrine giriyor 195
Dahiliye Nâzırı'nın şüphe uyandıran davranışları 196

 

Ali Rıza Paşa Kabinesi Milli Teşkilat'ı düşman teşkilâtla, bizi de Ali Kemal ve Sait Molla ile bir tutuyor 198
Dahiliye Nâzırı Damat Ferit Paşa sürekli olarak milli birliği bozmakla, temsilcimiz olan Harbiye Nâzırı Cemal Paşa da hükümetin yaptıklarını savunmakla meşgul 199
Sait Molla nasıl çalışıyordu 201
Mister Frew'a yazdığım mektup 206
Ali Rıza Paşa Kabinesi düşman iftira ve safsatalarına gerçekler diye inanıyor 208
Çürüksulu Mahmut Paşa'nın demeci 211
Milli teşkilâtın yeniden düzenlenmesi 211
Yahya Kaptan konusu 213
Vicdani görevlerimden biri 225
1919 sonbaharında karşılaştığımız diğer bazı olaylar 226
Ankara'ya geliş 227
Kazım Karabekir Paşa, Hey'et-i Temsiliye'nin Ankara'ya gitmesine taraftar değildi 229
Genel durumu yönetmek sorumluluğunu üzerine alanlar, en önemli hedefe ve en yakın tehlikeye elden geldiği kadar yakın bulunmadılar 230
Yeni milletvekilleri ile Ankara'da görüşme teşebbüsü 231
Bayburt'ta bir yalancı peygamber 236
Harbiye Nâzın Cemal Paşa genç komutanları başından uzaklaştırmak istiyor 237
Harbiye Nâzın Cemal Paşa, dediklerim yapılmazsa görevden çekilirim ve Millet Meclisi'nin açılması gerçekleşemeyecek bir hayal olur, diyor 239
İtilaf Devletleri Fevkalâde Temsilcilerinin Ali Rıza Paşa Kabinesi'ne verdikleri ortak nota 240
İtilâf Devletleri'nin Karadeniz Başkomutanı, Osmanlı Devlet'in harbiye Nâzırı'na doğrudan doğruya talimat ve emir vermektedir 242
İnsaf ve merhamet dilenmekle millet işleri, devlet işlen görülemez 243
Ankara halkı ile yakından tanışmak için verdiğim konferans 249
Ankara'ya gelen milletvekilleriyle yaptığım temaslar 246
Türk milletinin en belirgin istek ve inancı: kurtuluş 247
Misak-ı Milli hazırlanıyor 247
Millî ülkü ve milli teşkilâtın kısa bir zamanda sağladığı şeref ve varlığı küçümseyenler 248
Ankara'da toplanma düşüncesi 248
Harbiye Nâzın Cemal Paşa'nın işten uzaklaştırılması teklifi karşısında Ali Rıza Pasa Kabinesi 249
Anadolu'da bulunan yabancı subayların tutuklanması kararı 255
Meclis-i Meb'usan Başkanı seçilmem sakıncalı görülüyor 256
Hükümeti mutlaka düşürmek ve kesin mücadele durumuna geçmek gereği 258
Ali Rıza Paşa ve kabinesinin içyüzü 259
Aldatıcı söz vermeler, ağır iftiralar 260
Milli bir kabine kurulmasının imkânsızlığı 262
Kuva-yı Milliye'nin mücadeleye devamı konusunda kamuoyunun yoklanması 265
Olayların akışına ayak uyduramazdık 267
Akbaş Cephaneliği ve Köprülü Hamdi Bey 268
Anzavur'un milli cephelerimizi arkadan vurma teşebbüsü 269
Ali Rıza Paşa Kabinesi'nin istifası 270
Padişah, işin gidiş ve durumuna göre birisini sadrazamlığa seçeceğim diyor 271
Beni hükümet işlerine karışmaktan menetmek isteyenler benden etkili tedbirler bekliyor 271
Salih Paşa sadrazam oluyor 273
Trakya'da Cafer Tayyar Bey'in tuttuğu yanlış yol 276
Karakol Cemiyeti İstanbul'da teşkilatını genişletmeye çalışıyor 278
İstanbul'daki Kuva-yı Milliye Başkanları'nın tutuklanması hakkında Londra'dan gelen emir 279
İstanbul'un işgali 281
Manastırlı Hamdi Efendi 282
İtilaf Kuvvetlerinin telgrafla memlekete yapmak istedikleri resmi tebliğ 283
Yabancı devletlere yaptığım protesto 285
Millete yayınladığım bildiri 286
Olağanüstü yetkiler taşıyan bir meclisin Ankara'da toplanması kararı 287
Celâlettin Arif Bey'le görüş ayrılığı 290
Celâlettin Arif Bey Meclis-i Meb'usan Başkanlığı'nı bırakmıyor 291
Seçimler sırasında bazı yerlerdeki büyük hükümet memurlarının çıkardıkları güçlükler 292
Samsun'daki subaylar arasında sözde Padişah taraftarlığı varmış 292
Türkiye Büyük Millet Meclisi toplanıyor 293
Türk milletinin takip etmesi gereken siyasî ilke: Millî siyaset 297
Hükümetin kurulması 298
Millî hâkimiyet temeline dayanan halk hükümeti: Cumhuriyet 300
Türkiye Büyük Millet Meclisi, Başkanlığı'na beni seçti 301
Bakanlar Kurulu'nun kurulması 301
Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklâl Mahkemeleri kurulması 302
İç isyanlar 303
Anzavur ve Düzce isyanları 304
Hilâfet Ordusu 305
Yenihan, Yozgat ve Boğazliyan isyanları 306
Güney sınırlarımızda geçen olaylar 307
Konya isyanı 308
Savaş cephelerinin durumu 308
İstanbul Ankara ile temas arıyor ve bu teması Nurettin Paşa sağlamaya çalışıyor 311
Nurettin Paşa Ankara'da 312
Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti'nin dışişleri konularında verdiği ilk karar: Moskova'ya bir heyet gönderilmesi 315
Yunanlıların ilk genel taarruzu 315
Yunan taarruzu karşısında millî cephelerin bozulması üzerine Meclis'te şiddetli hücum ve eleştiriler 316
Ciddî bir askerî teşkilât kurabilmek ve bunda basan sağlayabilmek için zaman şarttır 318
Yeşilordu 319
Çerkez Ethem ve kardeşlerinin ilk defa dikkati çekmeye başlayan bazı tavır ve davranışları 320
Celâlettin Arif, Hüseyin Avni Beylerin Erzurum'a gidişi ve orada ortaya attıkları meseleler 322
Celâlettin Arif Bey'in geniş yetkiyle Doğu illeri valiliğine atanması isteniyor 324
Celâlettin Arif Bey kendi kendine Erzurum Vali Vekili oluyor 325
Doğu Cephesinde Ermenistan'a taarruz kararı verdiğimiz sırada 327
Celâlettin Arif Bey'in ültimatomu 326
Kahraman Erzurum halkının bana açtığı dost kucağını kötüye kullanabileceğine asla ihtimal veremedim 329
Doğu cephemizde Ermenilerle savaş başlıyor 331
Ordularımızın üstsubay ve subayları hakkında bilinen bir gerçek 333
Millî Hükümetin yaptığı ilk antlaşma: Gümrü Antlaşması 333
Trakya'daki durum 334
Trakya'daki Kolordumuzun askerliğin gereklerini ve vatanseverlik namusunu yerine getirememesinin tek sorumlusu Cafer Tayyar Paşa'dır 335
İkinci Konya isyanı 336
«Ordudan fayda yoktur» sözleri ve Batı Cephesi Komutanı'nın taarruz teklifi 338
Gediz taarruzu 338
Çerkez Ethem ve kardeşlerinin çıkardığı dedikodular 340
Meclis'te görülen aykırı eğilimler ve Nazım Bey'in içişleri Bakanlığı'na seçilmesi karşısında benimsediğim tutum 341
Milletvekillerini seçerken çok dikkatli ve titiz olmalıdır 342
Ali Fuat Paşa'nın Moskova Büyükelçiliği'ne atanması ve cephenin ikiye ayrılması kararı 343
Sür'atle düzenli ordu ve büyük süvari birlikleri kurma ve düzensiz teşkilât fikir ve siyasetini yıkma kararı 344
Görünüşte bizim için yumuşak sanılan bir politika ile, bizi içten yıkma teşebbüsü 344

 

İstanbul'da iktidar mevkiine getirilen Tevfik Paşa Kabinesi Ankara ile temas imkânı arıyor 345
Bilecik Görüşmesi kararlaştırılıyor 348
Ethem ve Tevfik kardeşlerin muhalefete geçmesi 349
Tevfik Cephe Komutam'm tanımıyor 352
Ethem ve Tevfik kardeşlerle kendileri gibi düşünen bazı arkadaşlarının millî hükümete isyanı 354
Bilecik Görüşmesi 357
İzzet ve Salih Paşalar Ankara'da 358
Ethem ve kardeşleri zaman kazanmak için bizi yanıltmaya çalışıyorlardı 359
Çerkez Ethem hükümetin kanunlarını tanımıyor 360
Demirci Efe de harekete geçiyor 363
Reşit orduyu yanıltmaya çalışıyor 364
Çerkez Ethem e bir nasihat hey'eti gönderiliyor 366
Âsi Ethem ve kardeşlerine karşı fiilî harekâta geçilmesini emrettim 370
Ethem ve kardeşleri kuvvetleriyle birlikte düşman saflarında müstahak oldukları yeri aldılar 372
Birinci İnönü Zaferi 372
Düşmanla işbirliği yapan Manisa Milletvekili Reşit Bey'in milletvekilliğinin kaldırılması kararı 373
İzzet ve Salih Paşalar Ankara'dan memnun görünmüyorlar, ille payitahta gitmek istiyorlardı 375
Sadrazam Tevfik Paşa benimle temas kuruyor 376
Tevfik Paşa'ya verdiğim resmî ve özel cevaplar 378
Tevfik Paşa ve arkadaşları Anadolu'yu İstanbul Hükûmeti'ne bağlamaya çalışıyorlar 381
Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun temel maddelerini Tevfik Paşa'ya bildirdim 382
İlk Teşkilât-ı Esasiye Kanunumuzun tarihçesi 383
Hilâfet ve Saltanat konulan üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yaptığım açıklamalar 385
Londra Konferansı'na katılacak olan delegeler doğrudan doğruya milli iradeyi temsil eden Büyük Millet Meclisi'nce seçilmelidir 386
Tevfik Paşa yeminle bağlı olduğu Kanun-ı Esasi'ye sadakattan ayrılamıyor 387
Osmanlı devlet adamlarının belirgin özellikleri 390
Tevfik Paşa'nın teklifleri karşısında Büyük Millet Meclisi'nin kararı 391
Londra Konferansı'na katılmamız 392
Delegeler daha yolda iken başlayan Yunan taarruzu 393
İkinci İnönü Zaferi ve İsmet Paşa'nın Metristepe'de gördüğü durum 394
Güney Cephesindeki harekât 395
Yunan ordusunun genel taarruz plânında pek göze çarpan bir yanılma 396
Refet Paşa kendisi yenildiği halde düşmanı yenilmiş sayıyordu 397
Refet Paşa. Türk ordusuna Başkomutan olmak istiyordu 398
Londra Konferansından dönen Dışişleri Bakanı Bekir Sami Bey'in imzaladığı sözleşmeler 399
Bekir Sami ne olursa olsun barış yapmak istiyordu 402
Mecliste belirmeye başlayan siyasi gruplar 403
Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu'nun kurulması 404
Hoca Raif Efendi «Muhafaza-i Mukaddesat Cemiyeti» kuruyor 405
Kâzım Karabekir Paşa, devlet şeklinde tarihi değişiklikler yapılacağı zaman askeri ve sivil devlet adamlarının gereği gibi görüşleri alınmalıdır diyor 406
İzzet ve Salih Paşa'ların İstanbul'da siyasi görev almayacaklarına söz vermeleri üzerine, İstanbul'a dönmelerine izin verildi 409
İzzet ve Salih Paşalar sözlerinde durmadılar 410
Ahmet İzzet Paşa Türk Milletine hizmet etmeyi Vahdettin'in hizmetinde olmaya tercih edemedi 411
Aziz milletime tavsiyem 412
Sakarya Meydan Muharebesi 412
Ordunun başına geçmemi isteyenler 413
Başkomutanlığı kabul ediyorum 414
Başkomutanlığıma yapılan itirazlar 415
Başkomutanlığı fiili olarak üzerime aldım 417
Millî vergiler emri 417
Cephe karargâhına hareket 418
Savunma hattı yoktur, savunma sathı vardır 419
Bütün Türk milletini cephede bulunan ordu kadar, duygu, düşünce ve hareket bakımından savaşla ilgilendirmeliydim 420
Büyük Millet Meclisi'nce bana «Mareşal» rütbesiyle «Gazi» unvanının verilmesi 420
Fransız Hükümeti ile yapılan görüşmeler ve Ankara Anlaşması 421
Pontus meselesi 424
Anadolu ortasında yeniden çıkan birtakım iç isyanlar 426
Merkez Ordusu'nun kurulması ve Nurettin Paşa'nın Komutanlığa getirilmesi 427
Malta'dan yeni dönen Bayındırlık Bakanı Rauf Bey'le Kara Vasıf Bey güdülen askeri siyaseti öğrenmek istiyorlardı 428
Benim şahsen Ankara'dan uzaklaşmam isteniyordu 429
İkinci Grup kuruluyor 429
Ordu saflarına kadar yayılan bozgunculuk telkinleri 431
Ordumuzun kararı taarruzdur 431
Yeterince hazırlanmış olması gereken üç vasıta, iç ve dış cephelerimiz 432
Doğu Cephesi Komutanı'nın bir görüşü 433
Çeşitli devletlerle yapılan resmi ve özel temaslar 435
Dünya önünde vereceğimiz imtihana hazırlanırken 437
22 Mart 1922 tarihli ateşkes anlaşması teklifi 438
Ateşkes anlaşması teklifine cevap vermeye hazırlanırken alınan barış teklifi 440
Başkomutanlık Kanunu'nun tarihçesi 442 Memleketin yüksek çıkarları uğruna Başkomutanlık görevine devam kararı verdim 442
Ordunun kıpırdanamayacağını iddia eden bir gafili alkışlayanlar 447
Ordunun maddî ve manevi gücü, millî gayeyi tam bir güvenle gerçekleştirecek düzeye yükselmişti 448
Muhalif grubun Meclis'teki faaliyeti 440
Rauf Bey Bakanlar Kurulu Başkanı oldu 449
Taarruz kararı 449
1'inci Ordu Komutanı Ali ihsan Paşa'nın yarattığı durum 450
Taarruz planımızın ana çizgileri 453
Taarruza hazırlık emri 454
26 Ağustos 1922 taarruz emri 455
Başkomutan Savaşı 456
Ateşkes Teklifi 457
Ordularımız İzmir rıhtımında ilk verdiğim hedefe, Akdeniz'e ulaştılar 457
İtilâf Devletlerinin 23 Eylül 1922 tarihli ateşkes teklifi 459
Mudanya Konferansı 460
Barış Konferansı'na göndereceğimiz delegeler 461
İsmet Paşa'nın Dışişleri Bakanlığı'na ve Delegeler Hey'eti Başkanlığı'na seçilmesi 462
Lozan (Lausanne) Barış Konferansı'na davet 463
Saltanatın kaldırılması . 463
Rauf Bey'in Saltanat ve Hilafet konusundaki düşüncesi 463
Meclis'te Saltanatın kaldırılması görüşülürken Rauf Bey'e verdiğim rol 464
Lozan Barış Konferansı'na Tevfik Paşa ve arkadaşları da katılmak istiyordu 465
Çıkarlarını kirli bir tahtın çürümüş, çökmüş ayaklarına sarılmakta bulanlar 466
Osmanlı Saltanatı'nın kaldırılması kararının verildiği gün, Teşkilât-ı Esasiye, Şer'iye ve Adliye komisyonlarının ortak toplantısı 467
Karma Komisyon'a anlattığım gerçek 468
Osmanlı Saltanatı'nın yıkılış ve göçüş merasiminin son safhası 468
Hain Vahdettin bir İngiliz harp gemisiyle İstanbul'dan kaçıyor 469
Asil bir milleti utanılacak bir duruma düşüren sefil 470
Abdülmecit Efendi'nin Büyük Millet Meclisi'nce Halife seçilmesi 471
Abdülmecit Efendi, babasının adı dolayısıyla da olsa «Han» unvanından vazgeçemiyor 472

 

Halife olacak zatın sıfat ve yetkisi ne olacaktı 473
Türk halkı kayıtsız ve şartsız hâkimiyetine sahiptir 474
Lozan Barış Konferansı 475
Osmanlı Devleti'nin dünya gözünde hiçbir değeri kalmamıştı 475
Halkın içinde bulunduğu psikolojiyi, düşünce eğilimlerini bir daha incelemek için halkla yakından temasa geçmek 476
Millî Hâkimiyet ile Hilâfet makamının durumları ve ilişkileri 477
Halife olan zatı ümitlendirecek bağlılık gösterileri 477
Din oyunu aktörleri Halife'yi bütün İslâm dünyasına hükümdar yapmak istiyorlardı 479
Hilâfet konusunda halkın şüphe ve endişesini gidermek için yaptığım açıklamalar 480
Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nda düğüm noktaları 483
Halk Partisi'ni kurma teşebbüsü 485
Dokuz ilke ve partimizin ilk programı 485
Lozan Konferansı görüşmeleri kesildi 487
Lozan Konferansı görüşmeleri üzerine Mecliste şiddetli tartışmalar 487
Meclis'teki muhaliflerin çeşitli saldın hareketleri 488
«Beni vatandaşlık haklarından mahrum etmek» teklifi üzerine Mecliste yaptığım konuşma 489
Teklif edilen maddedeki şartlar bende neden yoktu 490
Milletin bana karşı gösterdiği sevgi ve güvenin samimî ifadeleri 490
Yeniden seçim yapılması kararı 491
Lozan Konferansının ikinci safhası ve yeni seçimlerde milletin gösterdiği uyanıldık 492
Nurettin Paşa'nın bağımsız milletvekili olma teşebbüsü ve yayınladığı hal tercümesi 492
Nurettin Paşa'nın ve babası Mareşal İbrahim Paşa'nın Meşrutiyet inkılâbında nasıl ve ne dereceye kadar rol oynadıkları konusundaki hatıralarım 495
Hal tercümesi broşürüne göre Nurettin Paşa'nın Meşrutiyet'in ilanından sonra gördüğü hizmetler 499
Irak seferinde Nurettin Paşa 500
Büyük Taarruz'da Nurettin Paşa savaş meydanını dürbünle seyretmeyi tercih ediyordu 501
Hal tercümesi broşürüne göre Nurettin Paşa'nın İstanbul'da ve Anadolu'da gördüğü önemli işler nelerdi 503
Nurettin Paşa. zaferden pay almaya en az hakkı olanlardan biridir 504
Nurettin Paşa'yı ve ordusunu bizzat takip etmek ve yönetmek zorunda kaldım 504
Millet ve tarih unvan vermekte o kadar cömert değildir 505
Lozan Barış Antlaşması 508
Mondros Ateşkes Anlaşmasından sonra Türkiye'ye yapılan dört barış teklifi arasında bir karşılaştırma 506
Türk Delegeler Hey'eti Başkanı İsmet Paşa ile Hükümet Başkanı Rauf Bey arasında çıkan anlaşmazlık 519
İsmet Paşa'da, Hükümet Başkanı Rauf Bey'e karşı güvensizlik duygusu başlamıştı 519
Yunanlılardan istenen savaş tazminatından dolayı İsmet Paşa ile Hükümet arasında çıkan görüş ayrılığı ve gerginlik 520
Ben, İsmet Paşa'nın görüşünü benimsedim 522
Meseleyi çözüme bağlamak için bir tarafa hak vererek öbür tarafı susturma yolunu tutmadım 523
Kuponlar ve imtiyazlarla ilgili yazışmalar iki tarafı yeniden sinirlendirdi 530
Rauf Bey'in aradaki görüş ayrılığını, kendisi ile İsmet Paşa arasında başlı başına bir mesele sayması doğru değildir 531
Rauf Bey, görüşmeleri bitirip barışı hazırlayan İsmet Paşa'nın sonuçla ilgili olarak Hükümetin görüşünü soran telgrafına cevap vermemişti 532
İsmet Paşa'ya barış antlaşmasını imzalamasını bildirdim 532
İsmet Paşa'nın çektiği ıztırap 533
Lozan Barış Antlaşmasını hazırlayan ve imzalayanlara teşekkür ve kendilerini kutlama 533
Rauf Bey kutlamak istemiyor 534
Rauf Bey'in yazdığı veya yazdırdığı telgraf 534
Rauf Bey, Lozan Antlaşması'nı yapan İsmet Paşa'yı kutlama vesilesiyle Mondros Ateşkes Anlaşması'nı yapan kendisini savunmaya çalışıyor 535
Rauf Bey zaferler kazanmış ordunun başında Lozan'a giden zata zaferden zafere yürüyen ordunun hikâyesini anlatıyor 535
Rauf Bey, İsmet Paşa ile karşı karşıya gelemem, onun karşılanmasında bulunamam, diyor 536
Rauf Bey, Devlet Başkanlığı makamının güçlendirilmesini teklif ederken ne düşünüyordu 536
Memlekete ve millete kimler hizmet ederse havari onlardır 537
Rauf Bey'in Hükümet Başkanlığı'ndan, Ali Fuat Paşa'nın Büyük Millet Meclisi ikinci Başkanlığı'ndan çekilmeleri 537
Yeni Türkiye Devleti'nin başkenti: Ankara 538
Meclis'te Fethi Bey'in başkanlığındaki Hükûmet'e ve Fethi Bey'in şahsına karşı sataşmalar ve tenkitler başladı 539
Uygulanması için sırasını beklediğim bir düşüncenin uygulanma zamanı gelmişti 540
Fethi Bey'in Başkanlığındaki hükümet istifa ediyor 541
Hükümet listeleri ve Hükümet Başkanlığı'na seçileceği tahmin edilen kimseler 541
Milli hâkimiyetimizi herşeye ve herşeye karşı koruyalım diyen zat 542
Parti Yönetim Kurulu da kesin bir hükümet listesi hazırlayamadı 542
Cumhuriyetin ilânı kararını nerede ve kimlere söyledim 543
Cumhuriyetin ilânı ile ilgili kanun tasarısını İsmet Paşa'yla birlikte hazırladık 543
29 Ekim 1923 günü Halk Partisi'nde yapılan görüşmeler 544
Ben Genel Başkan olarak meselenin çözümüne memur edildim 546
28/29 Ekim gecesi hazırladığım kanun müsveddesini teklif ettim 547
Hükümetimizin şekli mutlaka Cumhuriyet olacaktır. 548
Teklifim Parti Grubu'nda ve hemen arkasından Mecliste görüşüldü ve «yaşasın Cumhuriyet» sesleri arasında kabul edildi 549
Türkiye Cumhurbaşkanlığı'na Türkiye Büyük Millet Meclisi oybirliği ile beni seçti 550
Cumhuriyetin ilânı üzerine milletin duyduğu genel ve samimî sevince katılmaktan çekinenler 551
Rauf Bey'in Cumhuriyetin ilânı dolayısıyla iki İstanbul gazetesine verdiği demeç 554
İstanbul halkının temsilcileri Cumhuriyetin ilânını nasıl karşılamışlardı 555
Cumhuriyetin ilanıyla boşa çıkan ümitler 557
Cumhuriyetin ilânı üzerine Halife'ye yaptırılmak istenen rol ve Halife lehine yapılan yayınlar 559
Rauf Bey'in Ankara'ya gelerek birtakım propagandalarla, arkadaşları ve Parti'yi bize karşı kışkırtmaya koyulması 563
Rauf Bey'in sahneye koymak istediği oyunu farkedenler tarafından bir parti toplantısında kendisinin imtihana çekilmesi 564
Kâzım Paşa'ya «Cumhuriyetin ilânına engel olabilirsen memlekete büyük hizmet etmiş olursun» diyen Rauf Bey asla cumhuriyetçi olamaz 566
Saltanat devrinden Cumhuriyet devrine geçiş dönemi ve bu dönemde iki ayrı görüşün çarpışması 567
İsmet Paşa'nın Meclis'te Rauf Bey'e verdiği cevaplar 568
Hilâfeti kaldırmanın zamanı da gelmişti 571
Hilâfetin, Şer'iye ve Evkafk Vekâleti'nin kaldırılması ve öğretimin birleştirilmesi kararı 573
Hilâfet makamının korunmasında dini ve siyasi menfaat ve zaruret bulunduğunu zannedenlere verdiğim cevap 575
Başarısızlığa uğratılan büyük bir komplo 576
Komploya karşı aldığımız tedbirler 578
Komplo düzenleyenlerin Meclis'e ve kamuoyuna karşı ordu ile yapmak istedikleri blöf ortaya çıkarıldı 582
Kâzım Karabekir Paşa'yı bir an önce Meclis'e sokmakta acele edenler yaptığımız işlemi bozmaya çalışıyorlardı 584
Hükümet açıktan açığa ve karşı karşıya çarpışmayı kabul etti 584
Cumhuriyet sözünü söylemeye Rauf Bey'in dili varmıyordu 586
Meclis'te yapılan görüşmelerin muhalif basındaki yankıları 591
Meclis'teki gensoru görüşmelerinin son günü 596
Rıza Nur Bey'in Arnavutları Türklüğe karşı ayaklandırmaya çalışanlardan biri olduğu anlaşıldı 599
Büyük Millet Meclisi'nin İsmet Paşa Kabinesi'ne güven oyu vermesi muhalif kalem sahiplerine daha neler yazdırdı 600
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve en hain kafaların eseri olan programı 601
Cumhuriyet düşmanlarının son alçakça teşebbüsleri 604
Memlekette huzur ve güvenliği sağlamak için uygulanan olağanüstü tedbirlerin iyi sonuçları 605
Türk Gençliğine bıraktığım emanet . 607
Rapor 609
Şahıs Adları İndeksi 613
Yer Adları İndeksi 622
Anlaşma, Antlaşma, Askeri Birlik, Askeri Cephe, Muharebe, Savaş, Aşiret, Dil, Din, Millet, Siyasî Dernek, Siyasî ve Millî Kuruluş, Gazete, Dergi v.b. Özel Adlar İndeksi 630

 


Kemal Atatürk NUTUK 1919-1927
Atatürk Araştırma Merkezi
Bugünkü Dille Yayına Hazırlayan Prof. Dr. Zeynep Korkmaz
Ankara 2004